Xốp xơ tai (otosclerosis) là một bệnh lý liên quan đến quá trình tái cấu trúc xương bất thường ở tai, thường ảnh hưởng đến vùng quanh cửa sổ bầu dục và xương bàn đạp – một trong ba xương con có vai trò dẫn truyền âm thanh.

Khi xương bàn đạp giảm hoặc mất khả năng di động, quá trình truyền âm từ tai giữa vào tai trong bị cản trở, khiến người bệnh nghe kém dần. Bệnh thường tiến triển từ từ nên ở giai đoạn đầu, nhiều người có thể chưa nhận ra sự thay đổi rõ rệt về thính lực.

Xốp xơ tai ảnh hưởng đến thính lực như thế nào?

Bình thường, âm thanh đi qua ống tai, làm rung màng nhĩ và chuỗi xương con gồm xương búa, xương đe và xương bàn đạp. Những rung động này được truyền tới tai trong để chuyển thành tín hiệu thần kinh đưa lên não.

Ở người mắc xốp xơ tai, quá trình tái cấu trúc xương bất thường có thể làm cố định đế xương bàn đạp, khiến rung động âm thanh không được truyền hiệu quả vào tai trong.

Do đó, người bệnh thường xuất hiện nghe kém dẫn truyền. Trong một số trường hợp, bệnh có thể ảnh hưởng đến tai trong, gây nghe kém tiếp nhận hoặc nghe kém hỗn hợp.

Dấu hiệu thường gặp của xốp xơ tai

Triệu chứng nổi bật nhất là nghe kém tiến triển từ từ, có thể xảy ra ở một tai nhưng thường có xu hướng ảnh hưởng cả hai tai với mức độ không hoàn toàn giống nhau.

Một số biểu hiện người bệnh có thể gặp gồm:

• Nghe kém tăng dần theo thời gian.
• Khó nghe tiếng nói nhỏ hoặc âm thanh có tần số thấp ở giai đoạn đầu.
• Ù tai, nghe tiếng ve kêu hoặc tiếng ù trong tai.
• Có thể cảm thấy nghe lời nói rõ hơn trong môi trường ồn – một hiện tượng được gọi là Paracusis Willisii.
• Một số trường hợp có chóng mặt hoặc cảm giác mất thăng bằng, nhưng không phải triệu chứng điển hình.

Đáng chú ý, người bệnh xốp xơ tai thường có màng nhĩ bình thường khi khám tai. Vì vậy, chỉ quan sát bên ngoài không đủ để chẩn đoán bệnh.

Nguyên nhân gây xốp xơ tai

Nguyên nhân chính xác của xốp xơ tai hiện chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều yếu tố được cho là có liên quan đến sự xuất hiện và tiến triển của bệnh, trong đó yếu tố di truyền đóng vai trò đáng kể.

Bệnh thường xuất hiện ở người trẻ hoặc trung niên và gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới. Ở một số người, các thay đổi nội tiết trong thai kỳ có thể liên quan đến sự thay đổi hoặc tiến triển của triệu chứng, tuy nhiên mối liên hệ này còn phức tạp và không phải phụ nữ mắc xốp xơ tai đều nặng lên khi mang thai.

Nếu trong gia đình có người mắc xốp xơ tai, nguy cơ mắc bệnh của các thành viên khác có thể cao hơn so với dân số chung.

Xốp xơ tai được chẩn đoán như thế nào?

Nghe kém có rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy, khi nghi ngờ xốp xơ tai, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng thăm khám và đánh giá thính lực đầy đủ.

Các phương pháp thường được sử dụng bao gồm:

1. Khám và nội soi tai

Giúp bác sĩ đánh giá ống tai, màng nhĩ và loại trừ một số nguyên nhân gây nghe kém khác như nút ráy tai, viêm tai giữa hoặc tổn thương màng nhĩ.

2. Đo thính lực

Đây là một trong những thăm dò quan trọng giúp xác định mức độ và loại nghe kém.

Kết quả đo thính lực ở bệnh nhân xốp xơ tai có thể cho thấy khoảng cách đường khí – đường xương, phù hợp với tình trạng nghe kém dẫn truyền. Một số trường hợp có thể xuất hiện khuyết Carhart, thường rõ quanh tần số 2.000 Hz.

3. Đo nhĩ lượng và phản xạ cơ bàn đạp

Các thăm dò chức năng tai giữa giúp cung cấp thêm thông tin hỗ trợ chẩn đoán. Phản xạ cơ bàn đạp có thể bất thường hoặc mất khi bệnh tiến triển.

4. Chụp CT xương thái dương

Không phải mọi trường hợp nghi ngờ xốp xơ tai đều bắt buộc phải chụp CT. Bác sĩ có thể chỉ định CT xương thái dương lát cắt mỏng trong những trường hợp cần đánh giá tổn thương, phân biệt với nguyên nhân khác hoặc phục vụ kế hoạch điều trị/phẫu thuật.

Xốp xơ tai có điều trị được không?

Tùy mức độ nghe kém, triệu chứng, đặc điểm tổn thương và nhu cầu của từng người bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp khác nhau.

Theo dõi định kỳ

Với trường hợp nghe kém nhẹ, chưa ảnh hưởng đáng kể đến giao tiếp và sinh hoạt, người bệnh có thể được theo dõi thính lực định kỳ để đánh giá diễn biến.

Sử dụng máy trợ thính

Máy trợ thính giúp khuếch đại âm thanh và có thể cải thiện khả năng giao tiếp ở nhiều bệnh nhân. Đây là lựa chọn không phẫu thuật, đặc biệt phù hợp với những trường hợp không muốn hoặc không phù hợp để can thiệp phẫu thuật.

Phẫu thuật xương bàn đạp

Ở những bệnh nhân phù hợp, phẫu thuật bàn đạp – thường là stapedotomy – có thể được cân nhắc nhằm cải thiện khả năng dẫn truyền âm thanh.

Trong phẫu thuật, bác sĩ tạo một lỗ nhỏ tại đế xương bàn đạp và đặt một piston/prosthesis để giúp truyền rung động âm thanh vào tai trong.

Đây là phẫu thuật cần được đánh giá chỉ định kỹ dựa trên kết quả thính lực, tình trạng tai và các yếu tố liên quan của từng bệnh nhân. Người bệnh cũng cần được tư vấn đầy đủ về lợi ích cũng như các nguy cơ có thể xảy ra trước khi quyết định phẫu thuật.

Khi nào người bệnh nên đi khám?

Bạn nên thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu xuất hiện tình trạng nghe kém tăng dần, đặc biệt khi:

• Nghe kém không rõ nguyên nhân.
• Một hoặc hai tai nghe kém ngày càng rõ.
• Thường xuyên ù tai.
• Khó nghe khi giao tiếp hoặc phải tăng âm lượng điện thoại, tivi.
• Gia đình có người từng mắc xốp xơ tai hoặc nghe kém từ khi còn trẻ.

Nghe kém tiến triển không nên được xem đơn thuần là biểu hiện của tuổi tác. Việc thăm khám và đo thính lực giúp xác định nguyên nhân, mức độ suy giảm sức nghe và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Tại Phòng khám Tai Mũi Họng PGS Trần Anh, người bệnh có các biểu hiện nghe kém, ù tai hoặc nghi ngờ bệnh lý tai giữa có thể được thăm khám chuyên khoa và thực hiện các thăm dò cần thiết để đánh giá tình trạng thính lực.

Đặc biệt với xốp xơ tai, việc chẩn đoán không chỉ dựa vào triệu chứng mà cần kết hợp khám tai, đo thính lực và các thăm dò chuyên sâu khi có chỉ định. Phát hiện đúng nguyên nhân là cơ sở quan trọng để bác sĩ tư vấn phương pháp theo dõi, hỗ trợ nghe hoặc can thiệp phù hợp cho từng trường hợp.