Suy hô hấp cấp là một tình trạng nghiêm trọng có thể tiến triển nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, cấp cứu và điều trị kịp thời.

Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ bệnh lý tại phổi, đường thở đến tim mạch, thần kinh và các bệnh lý toàn thân nặng. Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường về hô hấp có ý nghĩa rất quan trọng trong việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời.

Suy hô hấp cấp là gì?

Suy hô hấp cấp là tình trạng hệ hô hấp đột ngột không đảm bảo được chức năng trao đổi khí của cơ thể, dẫn đến giảm oxy trong máu, tăng carbon dioxide (CO₂) trong máu hoặc đồng thời cả hai.

Dựa trên rối loạn trao đổi khí nổi bật, suy hô hấp cấp thường được xem xét theo hai nhóm chính:

• Suy hô hấp giảm oxy máu: cơ thể không nhận đủ oxy.
• Suy hô hấp tăng CO₂ máu: hệ hô hấp không đào thải CO₂ hiệu quả.

Trong thực tế, người bệnh cũng có thể đồng thời có cả giảm oxy máu và tăng CO₂.

Nếu tình trạng này nghiêm trọng hoặc kéo dài mà không được xử trí, các cơ quan quan trọng như não, tim và thận có thể bị ảnh hưởng, thậm chí dẫn đến ngừng hô hấp, ngừng tuần hoàn và tử vong.

Những nguyên nhân nào có thể gây suy hô hấp cấp?

Suy hô hấp cấp không phải là một bệnh riêng biệt mà là một hội chứng có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân.

Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:

Bệnh lý tại phổi và đường thở

• Viêm phổi nặng.
• Cơn hen phế quản nặng.
• Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
• Phù phổi cấp.
• Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS).
• Tràn khí màng phổi.
• Một số trường hợp tràn dịch màng phổi nặng.
• Tắc nghẽn đường thở do dị vật, đờm hoặc các nguyên nhân khác.

Nguyên nhân tim mạch

Một số tình trạng tim mạch, đặc biệt suy tim cấp gây phù phổi, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình trao đổi khí và dẫn đến suy hô hấp.

Bệnh lý thần kinh – cơ

Các bệnh lý hoặc tổn thương ảnh hưởng đến trung tâm điều khiển hô hấp, thần kinh hoặc cơ hô hấp có thể làm giảm khả năng thông khí và gây suy hô hấp.

Các tình trạng nghiêm trọng khác

Nhiễm khuẩn nặng, sốc, chấn thương ngực và một số tình trạng cấp tính khác cũng có thể gây hoặc góp phần dẫn đến suy hô hấp.

Dấu hiệu cảnh báo suy hô hấp cấp

Biểu hiện có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân, mức độ thiếu oxy và tình trạng tăng CO₂ của người bệnh.

Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Khó thở hoặc cảm giác thiếu không khí.
• Thở nhanh hoặc thở bất thường.
• Thở gắng sức, sử dụng các cơ hô hấp phụ.
• Khó nói thành câu do khó thở.
• Vã mồ hôi, bồn chồn hoặc kích thích bất thường.
• Tim đập nhanh.
• Tím môi, đầu chi hoặc da trong trường hợp thiếu oxy nặng.
• Đau đầu, buồn ngủ hoặc lơ mơ có thể xuất hiện khi CO₂ trong máu tăng.
• Lú lẫn, giảm đáp ứng hoặc mất ý thức trong trường hợp nặng.

Không phải người bệnh nào cũng xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu trên. Vì vậy, khi tình trạng khó thở xuất hiện đột ngột, tăng nhanh hoặc kèm theo những dấu hiệu bất thường khác, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm.

Suy hô hấp cấp có nguy hiểm không?

Có. Đây là tình trạng có khả năng đe dọa tính mạng.

Khi cơ thể thiếu oxy nghiêm trọng hoặc CO₂ tích tụ quá mức, hoạt động của não, tim và nhiều cơ quan khác có thể bị ảnh hưởng.

Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có nguy cơ rối loạn ý thức, suy chức năng các cơ quan, ngừng hô hấp, ngừng tuần hoàn và tử vong.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ suy hô hấp, tốc độ tiến triển, bệnh lý nền và thời điểm người bệnh được cấp cứu.

Khi nào cần đưa người bệnh đi cấp cứu?

Cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi có một trong những biểu hiện:

• Khó thở dữ dội hoặc khó thở tăng nhanh.
• Thở gắng sức rõ rệt.
• Tím môi hoặc tím đầu chi.
• Không thể nói thành câu vì khó thở.
• Lơ mơ, lú lẫn hoặc giảm ý thức.
• Đau ngực kèm khó thở.
• Có biểu hiện ngừng thở hoặc mất ý thức.

Trong những trường hợp này, không nên chờ triệu chứng tự cải thiện hoặc tự ý điều trị tại nhà.

Suy hô hấp cấp được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng đường thở, nhịp thở, mức độ gắng sức hô hấp, tuần hoàn và ý thức của người bệnh.

Đo độ bão hòa oxy ngoại vi (SpO₂) thường được sử dụng để đánh giá nhanh tình trạng oxy hóa máu. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định phân tích khí máu để đánh giá oxy, CO₂ và tình trạng toan – kiềm.

Các xét nghiệm và thăm dò khác như xét nghiệm máu, X-quang ngực, CT ngực, điện tâm đồ hoặc siêu âm có thể được chỉ định tùy theo nguyên nhân nghi ngờ.

Điều trị suy hô hấp cấp như thế nào?

Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ suy hô hấp và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Nguyên tắc chung bao gồm đảm bảo đường thở, duy trì oxy hóa và thông khí phù hợp, đồng thời điều trị nguyên nhân gây suy hô hấp.

Tùy tình trạng, người bệnh có thể cần liệu pháp oxy, oxy lưu lượng cao, hỗ trợ thông khí không xâm nhập hoặc đặt nội khí quản và thở máy.

Các phương pháp hỗ trợ hô hấp cần được lựa chọn và theo dõi bởi nhân viên y tế. Người bệnh không nên tự điều chỉnh oxy hoặc tự điều trị tình trạng khó thở nặng tại nhà.

Không nên chủ quan khi xuất hiện khó thở cấp

Suy hô hấp cấp có thể tiến triển nhanh và xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Khó thở tăng nhanh, thở gắng sức, tím tái hoặc thay đổi ý thức là những dấu hiệu đặc biệt cần lưu ý.

Phát hiện sớm và đưa người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp để được đánh giá, tìm nguyên nhân và xử trí kịp thời có vai trò quan trọng trong hạn chế các biến chứng nghiêm trọng.

Phòng khám Tai Mũi Họng PGS Trần Anh
Hotline đặt lịch: 038 330 9896