Ngủ ngáy là hiện tượng khá phổ biến ở cả người lớn và trẻ em. Nhiều người thường cho rằng đây chỉ là thói quen khi ngủ hoặc biểu hiện của tình trạng mệt mỏi. Tuy nhiên, ngủ ngáy kéo dài, tiếng ngáy lớn hoặc đi kèm những dấu hiệu bất thường có thể cảnh báo tình trạng hẹp, tắc nghẽn đường hô hấp trên và một số bệnh lý Tai – Mũi – Họng.

Vậy nguyên nhân nào gây ngủ ngáy? Những bệnh lý nào có thể liên quan và khi nào người bệnh cần đi khám?

1. Ngủ ngáy là gì?

Ngủ ngáy là âm thanh phát ra khi luồng không khí đi qua đường hô hấp trên gặp cản trở, khiến các mô mềm ở vùng họng rung động trong quá trình hít thở.

Khi ngủ, các cơ vùng họng có xu hướng giãn ra. Nếu đường thở bị thu hẹp do bất thường cấu trúc hoặc các yếu tố bệnh lý, luồng khí lưu thông sẽ trở nên khó khăn hơn, tạo ra tiếng ngáy với mức độ khác nhau.

Ngủ ngáy có thể xuất hiện không thường xuyên hoặc kéo dài trong thời gian dài. Đặc biệt, ngủ ngáy thường xuyên, ngáy to hoặc kèm theo những khoảng ngừng thở khi ngủ cần được quan tâm vì có thể liên quan đến hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.

2. Những nguyên nhân thường gặp gây ngủ ngáy

Ngủ ngáy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, liên quan đến cân nặng, cấu trúc giải phẫu, bệnh lý đường hô hấp và thói quen sinh hoạt.

2.1. Thừa cân, béo phì

Ở người trưởng thành, tình trạng thừa cân, béo phì có thể khiến mô mỡ tích tụ quanh vùng cổ và họng, làm thu hẹp lòng đường thở. Đây là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.

2.2. Amidan hoặc VA phì đại

Ở trẻ em, amidan và VA quá phát là những nguyên nhân thường gặp gây cản trở đường thở trên.

Khi amidan hoặc VA tăng kích thước, khoảng lưu thông không khí qua vùng họng bị thu hẹp, khiến trẻ dễ ngủ ngáy, thở bằng miệng hoặc ngủ không sâu giấc.

2.3. Bất thường cấu trúc vùng mũi

Các vấn đề như viêm mũi dị ứng, viêm mũi mạn tính, lệch vách ngăn mũi hoặc polyp mũi có thể gây nghẹt mũi, cản trở luồng khí lưu thông.

Khi đường thở qua mũi bị ảnh hưởng, người bệnh có thể phải thở bằng miệng trong lúc ngủ, làm tăng nguy cơ xuất hiện tiếng ngáy.

2.4. Bất thường cấu trúc vùng miệng – họng

Một số đặc điểm giải phẫu như khẩu cái mềm dài, lưỡi gà lớn, đáy lưỡi dày hoặc cấu trúc khoang miệng bất thường có thể làm hẹp đường thở và gây rung động mô mềm khi ngủ.

2.5. Đặc điểm cấu trúc cơ thể và yếu tố bẩm sinh

Người có vòng cổ lớn, bất thường cấu trúc sọ mặt hoặc một số hội chứng bẩm sinh như hội chứng Down có thể có nguy cơ cao hơn gặp tình trạng hẹp đường thở khi ngủ.

2.6. Tư thế ngủ và thói quen sinh hoạt

Nằm ngửa có thể khiến lưỡi và các mô mềm vùng họng dịch chuyển về phía sau, làm đường thở hẹp hơn. Ngoài ra, sử dụng rượu bia hoặc thuốc an thần trước khi ngủ có thể làm tăng tình trạng giãn cơ vùng họng, khiến tiếng ngáy trở nên rõ hơn.

3. Ngủ ngáy có thể liên quan đến những bệnh lý Tai – Mũi – Họng nào?

Không phải mọi trường hợp ngủ ngáy đều xuất phát từ bệnh lý. Tuy nhiên, nếu tiếng ngáy xuất hiện thường xuyên hoặc kéo dài, người bệnh cần lưu ý một số bệnh lý có thể ảnh hưởng đến sự thông thoáng của đường hô hấp trên.

Viêm mũi dị ứng, viêm mũi mạn tính

Tình trạng viêm và phù nề niêm mạc mũi có thể gây nghẹt mũi, tăng sức cản luồng khí và khiến người bệnh khó thở khi ngủ.

Lệch vách ngăn mũi, polyp mũi

Đây là những bất thường có thể làm thu hẹp đường lưu thông không khí trong hốc mũi. Người bệnh thường có biểu hiện nghẹt mũi kéo dài, thở khó qua mũi và có thể ngủ ngáy.

Viêm amidan, VA quá phát

Amidan và VA phì đại có thể gây tắc nghẽn đường hô hấp trên, đặc biệt ở trẻ em. Trẻ có thể ngủ ngáy, thở bằng miệng, ngủ không yên giấc hoặc thường xuyên thức giấc vào ban đêm.

Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA)

Đây là tình trạng đường hô hấp trên bị hẹp hoặc đóng lại từng lúc trong khi ngủ, khiến luồng không khí lưu thông bị giảm hoặc ngừng hoàn toàn trong một khoảng thời gian.

Người mắc hội chứng này thường có biểu hiện ngáy to, ngừng thở từng lúc, thở hổn hển khi ngủ, ngủ không sâu giấc và buồn ngủ vào ban ngày.

Nếu không được phát hiện và kiểm soát phù hợp, hội chứng ngưng thở khi ngủ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch, chuyển hóa và chất lượng cuộc sống.

4. Khi nào ngủ ngáy cần được thăm khám?

Người bệnh không nên chủ quan nếu xuất hiện những dấu hiệu sau:

• Ngủ ngáy thường xuyên, tiếng ngáy lớn hoặc ngày càng tăng.
• Có những khoảng ngừng thở khi ngủ, sau đó thở hổn hển hoặc giật mình tỉnh giấc.
• Thường xuyên thức giấc giữa đêm, ngủ không sâu giấc.
• Đau đầu, khô miệng hoặc cảm giác mệt mỏi sau khi thức dậy.
• Buồn ngủ nhiều vào ban ngày, giảm khả năng tập trung.
• Trẻ em ngủ ngáy kéo dài, thường xuyên thở bằng miệng hoặc ngủ không yên giấc.

Đặc biệt, tình trạng ngừng thở được người ngủ cùng quan sát thấy là dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm.

5. Chẩn đoán và điều trị ngủ ngáy như thế nào?

Để xác định chính xác nguyên nhân gây ngủ ngáy, bác sĩ cần thăm khám và đánh giá tình trạng đường hô hấp trên.

Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:

• Khám Tai – Mũi – Họng để đánh giá cấu trúc mũi, họng, amidan và VA.
• Nội soi Tai – Mũi – Họng khi có chỉ định nhằm phát hiện những bất thường gây cản trở đường thở.
• Đánh giá nguy cơ ngưng thở khi ngủ thông qua triệu chứng và các yếu tố nguy cơ.
• Đo đa ký giấc ngủ hoặc phương pháp theo dõi hô hấp khi ngủ phù hợp để xác định tình trạng ngưng thở khi ngủ.

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh. Bác sĩ có thể cân nhắc điều trị viêm mũi, xử lý các bất thường cấu trúc mũi – họng, điều trị amidan hoặc VA quá phát khi có chỉ định.

Đối với người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, các phương pháp như điều chỉnh cân nặng, sử dụng thiết bị áp lực đường thở dương liên tục (CPAP) hoặc các biện pháp điều trị chuyên biệt khác có thể được cân nhắc tùy tình trạng cụ thể.

6. Chủ động thăm khám khi ngủ ngáy kéo dài

Ngủ ngáy không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của người bệnh mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo những bất thường tại đường hô hấp trên.

Việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Phòng khám Tai Mũi Họng PGS.TS Trần Anh khuyến cáo người dân nên chủ động thăm khám khi có tình trạng ngủ ngáy kéo dài, đặc biệt khi đi kèm nghẹt mũi, khó thở khi ngủ hoặc nghi ngờ ngưng thở khi ngủ.

Đừng xem nhẹ những tiếng ngáy bất thường. Phát hiện sớm nguyên nhân là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe đường hô hấp và giấc ngủ của bạn cùng gia đình.

Phòng khám Tai Mũi Họng PGS Trần Anh
Hotline đặt lịch: 038 330 9896