Hạch quanh tai có thể xuất hiện ở phía trước tai, sau tai hoặc vùng dưới tai. Phần lớn trường hợp liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch trước tình trạng viêm nhiễm ở khu vực đầu, mặt và cổ. Tuy nhiên, nếu hạch to dần, cứng, kéo dài hoặc đi kèm những dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động thăm khám để xác định nguyên nhân.

Hạch quanh tai là gì?

Hạch bạch huyết là một phần của hệ miễn dịch, có nhiệm vụ lọc dịch bạch huyết và hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh. Bình thường, hạch thường rất nhỏ và khó nhận biết.

Khi tai, mũi, họng, da đầu hoặc những khu vực lân cận bị viêm nhiễm, các hạch có thể tăng kích thước và trở nên dễ sờ thấy hơn. Đây thường được gọi là hạch phản ứng.

Hạch quanh tai có thể xuất hiện tại một số vị trí:

• Hạch trước tai: nằm phía trước vành tai.
• Hạch sau tai: nằm phía sau vành tai.
• Hạch dưới tai hoặc góc hàm: nằm gần dái tai và phần trên của cổ.

Cần lưu ý rằng không phải khối bất thường nào quanh tai cũng là hạch. Một số nang, áp-xe, tổn thương da hoặc bệnh lý tuyến nước bọt cũng có thể tạo thành khối sưng tại khu vực này.

Nguyên nhân gây nổi hạch quanh tai

Viêm tai và tổn thương vùng vành tai

Viêm tai ngoài, nhiễm trùng da ống tai, tổn thương vành tai hoặc vết xước quanh tai có thể khiến các hạch lân cận phản ứng và tăng kích thước.

Người bệnh có thể đồng thời xuất hiện các biểu hiện như:

• Đau hoặc ngứa tai.
• Sưng đỏ vùng vành tai.
• Chảy dịch tai.
• Cảm giác đầy hoặc khó chịu trong tai.
• Nghe kém hơn bình thường.

Viêm mũi họng và viêm amidan

Viêm mũi họng, viêm amidan và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên là những nguyên nhân thường gặp khiến hạch vùng đầu, mặt và cổ to lên.

Hạch phản ứng trong trường hợp này thường xuất hiện cùng các triệu chứng như đau họng, nghẹt mũi, chảy mũi, ho hoặc sốt.

Viêm da đầu và tổn thương ngoài da

Mụn nhọt, viêm nang lông, gàu kèm viêm da, vết côn trùng cắn hoặc vết thương ở da đầu có thể làm hạch sau tai tăng kích thước.

Vì vậy, khi phát hiện hạch quanh tai, bác sĩ có thể cần kiểm tra cả da đầu, vùng mặt và khu vực phía sau tai để tìm ổ viêm.

Một số bệnh lý răng miệng

Viêm lợi, nhiễm trùng răng hoặc các ổ viêm trong khoang miệng có thể gây nổi hạch ở vùng dưới hàm, góc hàm hoặc phần trên của cổ. Người bệnh có thể nhầm những hạch này với hạch nằm dưới tai.

Bệnh lý tuyến nước bọt mang tai

Tuyến nước bọt mang tai nằm ở phía trước và phía dưới tai. Khi tuyến này bị viêm, tắc nghẽn hoặc xuất hiện tổn thương, người bệnh có thể thấy vùng quanh tai sưng đau.

Khối sưng của tuyến nước bọt không phải là hạch nhưng có thể khó phân biệt bằng quan sát hoặc tự sờ tại nhà. Tình trạng sưng đau tăng khi ăn là một dấu hiệu cần lưu ý và nên được bác sĩ đánh giá.

Một số nguyên nhân ít gặp hơn

Trong một số trường hợp, hạch quanh tai kéo dài có thể liên quan đến nhiễm trùng đặc hiệu, bệnh lý miễn dịch hoặc bệnh về hệ tạo máu và hệ bạch huyết. Những nguyên nhân này ít gặp hơn nhưng cần được loại trừ khi hạch có đặc điểm bất thường.

Hạch quanh tai như thế nào thường là hạch phản ứng?

Hạch phản ứng do viêm thường có một số đặc điểm:

• Kích thước nhỏ.
• Mềm hoặc chắc vừa phải.
• Có thể di động dưới da.
• Có thể đau khi ấn.
• Xuất hiện cùng hoặc sau một đợt viêm nhiễm.
• Nhỏ dần khi tình trạng viêm được kiểm soát.

Ở trẻ em, hạch vùng đầu cổ có thể còn sờ thấy trong một thời gian sau khi các triệu chứng viêm đã thuyên giảm. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn cần theo dõi sự thay đổi về kích thước, mức độ đau và tình trạng da phía trên hạch.

Không nên chỉ dựa vào cảm giác khi sờ để tự kết luận hạch là lành tính hay nguy hiểm.

Khi nào nổi hạch quanh tai cần đi khám?

Người bệnh nên chủ động thăm khám nếu hạch có một trong những biểu hiện sau:

• Hạch tiếp tục to lên hoặc kéo dài không giảm.
• Hạch cứng, cố định hoặc khó di động.
• Nhiều hạch dính thành chùm.
• Vùng da phía trên hạch sưng nóng, đỏ hoặc đau nhiều.
• Hạch mềm, căng hoặc có dấu hiệu mưng mủ.
• Hạch xuất hiện mà không có biểu hiện viêm nhiễm rõ ràng.
• Kèm sốt kéo dài, mệt mỏi hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Đổ mồ hôi nhiều về đêm.
• Xuất hiện hạch tại nhiều vị trí trên cơ thể.
• Kèm đau tai, chảy dịch tai, ù tai hoặc nghe kém.
• Các triệu chứng tai mũi họng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Đối với người lớn, một khối bất thường mới xuất hiện ở vùng đầu cổ, tồn tại trên khoảng hai tuần mà không có nguyên nhân nhiễm trùng rõ ràng hoặc không nhỏ dần cần được bác sĩ đánh giá sớm.

Cẩn trọng với tình trạng sưng đau phía sau tai

Sưng phía sau tai không phải lúc nào cũng là nổi hạch. Nếu vùng sau tai sưng đỏ, đau nhiều, kèm sốt, chảy dịch tai, đau tai, nghe kém hoặc vành tai bị đẩy vểnh ra phía trước, người bệnh cần được khám sớm.

Đây có thể là biểu hiện của viêm xương chũm – một biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng của viêm tai giữa. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng nhiễm trùng có thể gây ảnh hưởng đến sức nghe và lan sang những cấu trúc lân cận.

Bác sĩ chẩn đoán hạch quanh tai như thế nào?

Trước tiên, bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm xuất hiện hạch, tốc độ thay đổi kích thước, mức độ đau và các triệu chứng đi kèm.

Quá trình thăm khám có thể bao gồm:

• Kiểm tra vị trí, kích thước và tính chất của khối bất thường.
• Khám tai và nội soi tai khi cần thiết.
• Kiểm tra mũi, họng và amidan.
• Khám da đầu, da quanh tai và vùng mặt.
• Kiểm tra răng miệng và tuyến nước bọt.
• Tìm hạch tại các vị trí khác trên cơ thể.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm hạch, xét nghiệm máu hoặc các phương pháp kiểm tra chuyên sâu khác. Không phải trường hợp nổi hạch quanh tai nào cũng cần siêu âm hay xét nghiệm.

Nổi hạch quanh tai có cần dùng kháng sinh không?

Không phải trường hợp nào cũng cần sử dụng kháng sinh. Kháng sinh chỉ có tác dụng đối với một số tình trạng nhiễm khuẩn và cần được bác sĩ chỉ định dựa trên nguyên nhân cụ thể.

Tự ý dùng kháng sinh có thể:

• Không làm hạch giảm nếu nguyên nhân không phải do vi khuẩn.
• Gây tác dụng không mong muốn.
• Làm che lấp triệu chứng.
• Tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
• Khiến quá trình chẩn đoán bị chậm trễ.

Người bệnh cũng không nên tự bóp, chọc hạch hoặc chườm nóng lên vùng sưng vì có thể làm tổn thương mô và khiến tình trạng viêm trở nên nghiêm trọng hơn.

Cần làm gì khi phát hiện hạch quanh tai?

Khi phát hiện một khối nhỏ quanh tai, người bệnh nên:

• Theo dõi kích thước và sự thay đổi của khối.
• Quan sát xem có đau, sưng đỏ hoặc nóng hay không.
• Kiểm tra các triệu chứng đi kèm như đau tai, chảy dịch tai, đau họng hoặc sốt.
• Không tự nặn, bóp hay chọc vào hạch.
• Không tự mua kháng sinh hoặc thuốc chống viêm.
• Đi khám nếu hạch to dần, kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Nổi hạch quanh tai thường liên quan đến phản ứng của cơ thể trước tình trạng viêm nhiễm và có thể giảm dần sau khi nguyên nhân được kiểm soát. Tuy nhiên, việc thăm khám đúng thời điểm giúp phân biệt hạch phản ứng với các khối bất thường khác, đồng thời phát hiện sớm những bệnh lý cần điều trị.

Nếu hạch quanh tai kéo dài hoặc kèm đau tai, chảy dịch tai, nghe kém và sưng đỏ phía sau tai, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa Tai Mũi Họng để được kiểm tra.

Phòng khám Tai Mũi Họng PGS Trần Anh tiếp nhận thăm khám các bệnh lý về tai, mũi, họng và vùng đầu cổ, giúp xác định nguyên nhân và tư vấn hướng xử trí phù hợp cho từng trường hợp.