Bệnh tai mũi họng thường gặp sau kỳ nghỉ lễ: Đừng bỏ qua dấu hiệu bất thường

Sau kỳ nghỉ lễ, không ít người bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như đau họng, nghẹt mũi, chảy mũi, khàn tiếng hoặc đau tai. Ở trẻ nhỏ, cha mẹ còn có thể nhận thấy trẻ quấy khóc, ngủ không yên, thường xuyên kéo tai hoặc phản ứng chậm hơn khi được gọi.

Kỳ nghỉ không trực tiếp gây bệnh, nhưng việc di chuyển nhiều, đến nơi đông người, thay đổi môi trường, bơi lội, thức khuya và sinh hoạt thất thường có thể làm tăng nguy cơ nhiễm virus, kích ứng đường hô hấp hoặc khiến các bệnh tai mũi họng sẵn có bộc lộ rõ hơn.

Vì sao các triệu chứng tai mũi họng dễ xuất hiện sau kỳ nghỉ?

Trong những ngày nghỉ lễ, cơ thể có thể phải thích nghi với nhiều thay đổi:

• Tiếp xúc gần với nhiều người tại sân bay, bến xe, khu vui chơi hoặc địa điểm du lịch làm tăng khả năng lây nhiễm virus đường hô hấp.
• Khói bụi, phấn hoa, phòng điều hòa và sự chênh lệch nhiệt độ có thể gây kích ứng niêm mạc mũi họng hoặc làm nặng thêm viêm mũi dị ứng.
• Nước đọng trong ống tai sau khi bơi, tắm biển có thể tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
• Di chuyển bằng máy bay khi đang nghẹt mũi có thể gây cảm giác ù tai, đầy tai hoặc đau tai do thay đổi áp suất.
• Nói nhiều, hát, hò reo hoặc sử dụng giọng nói liên tục có thể khiến thanh quản bị quá tải.
• Ăn quá no, ăn khuya rồi nằm ngay, sử dụng nhiều đồ cay, dầu mỡ hoặc đồ uống có cồn có thể làm tăng các triệu chứng trào ngược họng – thanh quản.

Điều hòa không trực tiếp gây nhiễm khuẩn, nhưng không khí lạnh, khô và thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể làm niêm mạc đường hô hấp bị kích thích, gây khô họng, nghẹt mũi hoặc làm các triệu chứng sẵn có trở nên khó chịu hơn.

Những bệnh tai mũi họng thường gặp sau kỳ nghỉ lễ

1. Viêm mũi họng, viêm họng hoặc viêm amidan

Đây là nhóm bệnh thường gặp sau khi tiếp xúc với nguồn lây tại những nơi đông người. Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp trên cấp tính liên quan đến virus.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Đau hoặc rát họng.
• Nghẹt mũi, chảy mũi.
• Ho khan hoặc ho có đờm.
• Sốt, đau đầu, mệt mỏi.
• Nuốt đau, amidan sưng đỏ.
• Nổi hạch vùng cổ.

Không nên tự dùng kháng sinh ngay khi có biểu hiện đau họng hoặc chảy mũi. Kháng sinh không có tác dụng với virus và màu sắc dịch mũi không phải là căn cứ duy nhất để xác định nhiễm khuẩn. Theo CDC, cảm lạnh, chảy mũi và phần lớn các trường hợp đau họng không cần sử dụng kháng sinh.

2. Viêm mũi dị ứng và viêm mũi xoang

Thay đổi môi trường, tiếp xúc với bụi, nấm mốc, phấn hoa hoặc không khí trong phòng kín có thể làm khởi phát viêm mũi dị ứng.

Dấu hiệu thường gặp gồm:

• Hắt hơi thành tràng.
• Chảy nước mũi trong.
• Ngứa mũi, ngứa mắt.
• Nghẹt mũi, giảm ngửi.
• Ho do dịch mũi chảy xuống họng.

Nếu nghẹt mũi kéo dài kèm dịch mũi đặc, đau hoặc nặng vùng mặt, giảm ngửi, đau đầu hay triệu chứng nặng dần, người bệnh cần được thăm khám để đánh giá tình trạng viêm mũi xoang.

Không nên lạm dụng thuốc xịt co mạch chống nghẹt mũi vì sử dụng kéo dài có thể khiến tình trạng nghẹt mũi tái phát và khó kiểm soát hơn.

3. Viêm tai ngoài sau khi bơi hoặc tắm biển

Nước lưu lại trong ống tai có thể làm giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, tạo môi trường ẩm thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Nguy cơ càng tăng nếu người bệnh dùng tăm bông hoặc dụng cụ ngoáy tai gây trầy xước ống tai.

Một số biểu hiện gợi ý viêm tai ngoài:

• Đau tai, đặc biệt đau tăng khi kéo vành tai hoặc ấn vào vùng trước cửa tai.
• Ngứa hoặc cảm giác đầy trong tai.
• Ống tai sưng đỏ.
• Chảy dịch tai.
• Nghe kém do ống tai bị phù nề hoặc bít tắc.

CDC khuyến cáo giữ tai khô sau khi bơi và không đưa tăm bông hoặc các vật dụng khác vào trong ống tai.

4. Viêm tai giữa ở trẻ sau một đợt sổ mũi

Viêm tai giữa ở trẻ em thường xuất hiện sau viêm họng, cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên. Khi vòi nhĩ bị phù nề hoặc tắc nghẽn, dịch có thể tích tụ phía sau màng nhĩ.

Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ:

• Thường xuyên kéo hoặc dụi tai.
• Quấy khóc, khó ngủ.
• Sốt hoặc ăn uống kém.
• Phản ứng chậm khi được gọi.
• Kêu đau hoặc cảm giác đầy tai.
• Chảy dịch tai.
• Đi không vững hoặc có biểu hiện mất thăng bằng.

Theo Viện Quốc gia Hoa Kỳ về Khiếm thính và Rối loạn giao tiếp – NIDCD, trẻ em dễ mắc viêm tai giữa hơn người lớn vì vòi nhĩ nhỏ và nằm ngang hơn, khiến dịch khó thoát khi trẻ bị cảm lạnh hoặc viêm đường hô hấp.

Viêm tai giữa cần được bác sĩ kiểm tra màng nhĩ để chẩn đoán. Không tự mua thuốc nhỏ tai hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ cho trẻ.

5. Ù tai, đầy tai sau khi đi máy bay

Khi máy bay cất hoặc hạ cánh, áp suất môi trường thay đổi nhanh. Nếu vòi nhĩ hoạt động không tốt do nghẹt mũi, viêm mũi dị ứng hoặc cảm lạnh, người bệnh có thể cảm thấy:

• Ù hoặc đầy tai.
• Đau tức trong tai.
• Có tiếng lách tách khi nuốt.
• Nghe âm thanh nhỏ hoặc bí hơn bình thường.

Đa số trường hợp nhẹ sẽ cải thiện khi áp suất cân bằng trở lại. Tuy nhiên, nếu đau tai dữ dội, chảy máu tai, chóng mặt hoặc nghe kém kéo dài, người bệnh nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng.

6. Khàn tiếng và trào ngược họng – thanh quản

Nói nhiều, hát lớn, thiếu nước và ngủ không đủ có thể khiến dây thanh bị kích thích, gây khàn tiếng hoặc mất tiếng tạm thời.

Bên cạnh đó, ăn khuya, ăn quá no rồi nằm ngay hoặc sử dụng nhiều thực phẩm cay, dầu mỡ có thể làm tăng nguy cơ trào ngược. Người bệnh có thể ho dai dẳng, thường xuyên hắng giọng, cảm giác vướng họng hoặc khàn tiếng rõ hơn vào buổi sáng.

NIDCD cho biết nhiễm trùng đường hô hấp trên, trào ngược và lạm dụng giọng nói đều có thể gây ra các vấn đề về giọng.

Cần làm gì khi xuất hiện triệu chứng sau kỳ nghỉ?

Người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc ban đầu:

• Nghỉ ngơi và uống đủ nước.
• Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách.
• Giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế khói thuốc và bụi.
• Giữ tai khô sau khi bơi; không dùng tăm bông ngoáy sâu vào tai.
• Hạn chế nói lớn, hát hoặc thì thầm khi đang khàn tiếng.
• Không ăn quá no hoặc nằm ngay sau khi ăn.
• Rửa tay thường xuyên và che miệng khi ho, hắt hơi.
• Không tự ý sử dụng kháng sinh, thuốc nhỏ tai hoặc thuốc xịt mũi kéo dài.

Việc điều trị cần dựa trên nguyên nhân cụ thể. Cùng một triệu chứng đau tai hoặc nghẹt mũi có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau, vì vậy không nên tự chẩn đoán dựa trên biểu hiện bên ngoài.

Khi nào cần đi khám tai mũi họng?

Nên đi khám sớm nếu người lớn hoặc trẻ em có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau tai nhiều, chảy dịch hoặc chảy máu tai.
• Nghe kém, ù tai hoặc chóng mặt xuất hiện đột ngột.
• Sốt cao, mệt nhiều hoặc ăn uống kém.
• Khó thở, thở rít, nuốt khó hoặc không nuốt được nước bọt.
• Đau họng tăng dần hoặc sưng đau vùng cổ.
• Nghẹt mũi kèm sưng quanh mắt, đau đầu nhiều hoặc nhìn mờ.
• Triệu chứng kéo dài, không cải thiện hoặc nặng lên sau khi đã đỡ.
• Khàn tiếng kéo dài hoặc thường xuyên tái phát.
• Trẻ quấy khóc bất thường, liên tục kéo tai hoặc phản ứng kém với âm thanh.

Thăm khám tại Phòng khám Tai Mũi Họng PGS. Trần Anh

Các triệu chứng đau họng, nghẹt mũi và đau tai sau kỳ nghỉ có thể chỉ là tình trạng kích ứng tạm thời, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của viêm mũi xoang, viêm tai ngoài, viêm tai giữa hoặc bệnh lý thanh quản.

Thăm khám và nội soi tai mũi họng giúp bác sĩ đánh giá chính xác vị trí tổn thương, xác định nguyên nhân và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp, hạn chế việc sử dụng thuốc không cần thiết.

Phòng khám Tai Mũi Họng PGS Trần Anh tiếp nhận thăm khám các bệnh lý tai mũi họng cho cả trẻ em và người lớn. Nếu các triệu chứng xuất hiện sau kỳ nghỉ không thuyên giảm hoặc ngày càng nặng hơn, người bệnh nên chủ động kiểm tra sớm.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định điều trị trực tiếp của bác sĩ.